Poradnik dla funkcjonariuszy Straży Granicznej, WOT, Policji i innych służb mundurowych broniących granic Rzeczpospolitej Polskiej

Szanowni Państwo

W listopadzie 2021 r., wobec wydarzeń na granicy polsko – białoruskiej, grupa adwokatów i radców prawnych (z całej Polski) powołała inicjatywę „Obrońcy – Obrońcom”, która proponuje bezpłatną pomoc prawną dla funkcjonariusze służb mundurowych strzegących naszych granic. Więcej informacji o naszej inicjatywie znajdziecie Państwo na stronie www.obroncy.org.

Oddajemy w Państwa ręce krótki poradnik prezentowany w formie pytań i odpowiedzi. Poradnik ma odpowiedzieć na pytanie – jak reagować w przypadku nieprawdziwych/nieścisłych informacji dotyczących funkcjonariuszy poszczególnych formacji, naruszenia dóbr osobistych, znieważania/zniesławiania, naruszenia nietykalności funkcjonariusza czy stalkingu.

Porad prawnych w zakresie objętym poradnikiem udzielają:

Prawo prasowe:

Adwokat - dr Monika Brzozowska – Pasieka  tel.: 502 27 58 23.

Prawo karne (znieważanie/zniesławienia, naruszenie nietykalności):

Radca prawny, dr Radosław L. Kwaśnicki: tel. : 22 541 70 80,
Radca prawny Aneta Pankowska tel.: 22 541 70 80,

Prawo karne (stalking):

Adwokat Wiktor Niemiec tel.: 501 088 111,
Adwokat Magdalena Mickiewicz, tel.: 572 189 888,

Naruszenie dóbr osobistych:

Adwokat Joanna Modrzewska,
Radca prawny Jerzy Pasieka, tel.: 608 522 250,

Zgłoszenia można przekazywać na adres .

Wszelkich dodatkowych informacji dotyczących inicjatywy Obrońcy – Obrońcom udzielają:

mec. Monika Brzozowska – Pasieka, +48 502 27 58 23
mec. Wiktor Niemiec – 

PRAWO PRASOWE

Opracowanie powstało pod kierunkiem Adwokat dr Moniki Brzozowskiej – Pasieka, kancelaria Pasieka, Brzozowska i Partnerzy

JAK MOŻNA REAGOWAĆ NA MATERIAŁY PRASOWE, W KTÓRYCH PRZEKAZYWANE SĄ NIEPRAWDZIWE LUB NIEŚCISŁE INFORMACJE?

W zakresie prawa prasowego jedną z możliwych reakcji na nieprawdziwe lub nieścisłe wiadomości przekazywane przez media jest sprostowanie.

KIEDY MOŻNA ŻĄDAĆ SPROSTOWANIA W MEDIACH?

Po pierwsze – sprostowanie umożliwia każdej osobie zainteresowanej (czyli osobie, której dotycząc fakty przedstawione w materiale prasowym) przedstawienie jej wersji zdarzeń prezentowanych w mediach, podanie swojego własnego stanowiska celem dotarcia do opinii publicznej w tym samym medium, które rozpowszechniło dany materiał prasowy[1]. ,

Zgodnie z art. 31a ust. 1 prawa prasowego na wniosek zainteresowanej osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, redaktor naczelny właściwego dziennika lub czasopisma jest obowiązany opublikować bezpłatnie rzeczowe i odnoszące się do faktów sprostowanie nieścisłej lub nieprawdziwej wiadomości zawartej w materiale prasowym.

Na podstawie art. 31a ust. 1pr.pr., żądanie sprostowania powinno więc dotyczyć nieprawdziwych lub nieścisłych wiadomości prasowych odnoszących się do faktów.  Przy czym dotyczy to zarówno opisu zdarzeń z teraźniejszości, jak i z przeszłości.

Uwaga!

Każdy materiał prasowy może być przedmiotem sprostowania – zarówno materiał umieszczony na stronie www danego medium, w papierowej wersji gazety, w telewizji, w radio lub w innym przekazie (np. w portalu informacyjnym nie będącym zarejestrowanym tytułem prasowym).

Sprostowaniu może podlegać:

  • powieść drukowana w odcinkach w prasie[2]
  • listy do redakcji[3]
  • ogłoszenia i reklamy publikowane w prasie[4]
  • informacje przekazane przez osoby trzecie (wypowiedzi osób trzecich).

KTO MOŻE ŻĄDAĆ SPROSTOWANIA W MEDIACH? CZY KAŻDY ŻOŁNIERZ/FUNKCJONARIUSZ MOŻE WNOSIĆ O SPROSTOWANIE NIEPRAWDZIWYCH LUB/I NIEŚCISŁYCH INFORMACJI.

Zgodnie z art. 31 a prawa prasowego uprawnionym do przesyłania sprostowania jest „osoba zainteresowana” czyli każdy kogo dotyczy wiadomość zamieszczona w materiale prasowym.

Przy czym  pojęcie osoby zainteresowanej jest rozumiane bardzo szeroko. Według doktryny za taką osobę należy uznać tego kogo dotyczą przedstawione w materiale prasowym okoliczności i tego na kogo wpływają opinie formułowane o nim lub o instytucji czy organizacji, z którą jest związany lub z którą się identyfikuje. W praktyce oznacza to, że osobą zainteresowaną, która może żądać sprostowania jest każdy, na kogo ocenę zachowania, właściwości, statusu, pozycji w społeczeństwie, środowisku etc. rzutuje dany materiał prasowy. Jednocześnie – jak wskazuje orzecznictwo - znamię "dotyczenia" występować będzie również, jeśli przedmiotem wiadomości będzie opis zjawisk, wydarzeń lub osób, których występowanie lub postępowanie będzie bezpośrednio rzutowało na ocenę danego podmiotu - nawet, gdy materiał prasowy wyraźnie nie wskaże na dane identyfikujące podmiot zainteresowanego[5].

Przykład:

Za osobę zainteresowaną – w świetle prawa prasowego – uznano m.in. każdego Polaka, jeśli materiał prasowy dotyczy nieprawdziwych informacji o charakterze historycznym. Potwierdził to Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie dotyczącej artykułu prasowego informującego, że w Polsce istniały „polskie obozy koncentracyjne” po 1945 r. Z pozwem wystąpiła osoba fizyczna – prezes Fundacji zajmującej się m.in. obroną dobrego imienia Polski i Polaków. W tym przypadku sąd I instancji – uwzględniając powództwo -  uznał, że istnieją takie dobra osobiste jak tożsamość narodowa oraz godność narodowa, a nieprawdziwe informacje o tzw. „polskich obozach koncentracyjnych” naruszają te dobra. Argumentację tę podtrzymał i uzupełnił Sąd Apelacyjny. Zdaniem sądu legitymacja procesową powoda może wynikać z faktu jego przynależności narodowej, która identyfikuje każdego człowieka, określa jego tożsamość, godność narodową, kształtuje osobowość, stanowiąc kryterium, pozwalające zaliczyć go do określonego kręgu podmiotów[6].

Uwaga!

W świetle orzecznictwa i doktryny wydaje się, że nieprawdziwe lub/i nieścisłe informacje dotyczące działalności czy działań Straży Granicznej, Wojska, WOT-u, Policji czy innych służb mundurowych może prostować każda osoba zainteresowana, tj. każdy funkcjonariusz, którego tekst dotyczy (który bierze udział w działaniach opisywanych w mediach), nawet jeśli nie jest wymieniony z imienia i nazwiska. 

DO KOGO KIEROWAĆ SPROSTOWANIE I CZY PUBLIKACJA SPROSTOWANIA JEST PŁATNA?

Sprostowanie powinno być skierowane do redaktora naczelnego danego medium. Przy czym dotyczy to każdoczesnego redaktora naczelnego – nawet jeśli między publikacją informacji a otrzymanie sprostowania zmieni się redaktor naczelny, nowy redaktor naczelny będzie zobligowany do opublikowania sprostowania.

Sprostowanie przesłane jedynie do autora materiału (który nie jest redaktorem naczelnym) lub jedynie wydawcy (nie będącym redaktorem naczelnym) nie spełnia wymogów prawa prasowego.

Redaktor naczelny nie pobiera żadnych opłat za publikację sprostowania – zgodnie z prawem prasowym jego publikacja jest bezpłatna (art. 31 a prawa prasowego).

JAKIE WYMOGI PRZEWIDUJE PRAW PRASOWE DLA SPROSTOWANIA?

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że nie ma żadnych ustawowych czy nawet zwyczajowo przyjętych formularzy sprostowania. Prawo prasowe przewiduje jednak szereg wymogów:

  1. Sprostowania kieruje do redaktora naczelnego tzw. osoba zainteresowana (wnioskodawca). Sprostowanie winno być napisane w języku polskim lub w języku, w którym został opublikowany dany materiał prasowy.
  2. Sprostowanie powinno zostać nadane w placówce pocztowej operatora pocztowego lub złożone w siedzibie odpowiedniej redakcji, na piśmie w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia opublikowania materiału prasowego.
  3. Autor sprostowania winien być podpisany (sprostowanie powinno zawierać podpis wnioskodawcy, jego imię i nazwisko lub nazwę) a także powinien być wskazany adres korespondencyjny (przy czym adres korespondencyjny może być zastrzeżony tylko do wiadomości redakcji).
  4. Sprostowanie nie może przekraczać dwukrotnej objętości fragmentu materiału prasowego, którego dotyczy, ani zajmować więcej niż dwukrotność czasu antenowego, jaki zajmował dany fragment przekazu.

Sprostowanie powinno zawierać tytuł „Sprostowanie” zaś dobrą praktyką jest by tytuł określał również jaki materiał prasowy jest prostowany . Treść sprostowania może np. zawierać zwroty „Nieprawdą jest, że….” „Nieprawdziwa jest informacja, że…” „ Nieścisła jest wiadomość, że…”  choć nie ma przeszkód by zaczynać również od prostego przedstawienia prawdziwej wersji wydarzeń opisanych w danym materiale prasowym.

Uwaga!

Ważnym wymogiem jest by sprostowanie było rzeczowe tj. zwięzłe, konkretne, dotykające sedna zagadnienia. Sprostowanie winno odnosić się jedynie do wiadomości przedstawionych w materiale prasowym, prostować błędy/nieścisłości, przedstawiać alternatywną wersję tj. prezentować stan rzeczy, jaki chce przekazać osoba zainteresowana. Sprostowanie nie powinno zawierać żadnych ocen pracy dziennikarza/redakcji czy dygresji, sugestii niezwiązanych z materiałem prasowym.

CZY MOŻNA ŻĄDAĆ SPROSTOWANIA OCEN CZY SUGESTII ZAWARTYCH W PRZEKAZACH PRASOWYCH?

Oceny – wypowiedzi ocenne, opinie wymykają się możliwości sprostowania. Sprostowaniu bowiem podlegają informacje, które można zweryfikować na podstawie kryterium prawda/fałsz. Wypowiedź ocenna to m.in. opinia wskazująca na nieprawidłowość jakiegoś działania, niecelowość postępowania, ocena jakiś zdarzeń czy prezentowanie poglądów.  (aprobata czy dezaprobata dla danej aktywności).

Nie oznacza to automatycznie całkowitej dowolności w prezentowaniu opinii – bowiem, w świetle orzecznictwa – fakty stanowiące podstawę do ocen mogą podlegać sprostowaniu[7].

Takim przykładem może być zdanie „Niehumanitarne jest działanie funkcjonariuszy polegające na odmowie udzielenia cudzoziemcom azylu”. Pierwsza część stanowi ocenę (pogląd), ale faktem, który może podlegać sprostowaniu jest informacja o udzieleniu/odmowie udzielenia azylu (jest to wiadomość, którą można zweryfikować na podstawie kryterium prawda/fałsz).

W jednym z wyroków sąd uznał, że „poprzedzenia informacji o faktach sformułowaniami " ktoś bawi się życiem..." czy "coraz głośniej mówi się..." w połączeniu ze stwierdzeniami odnoszącymi się do konkretnych faktów, nie można uznać za przypuszczenie, oceny czy supozycje dotyczące konkretnych faktów, ale wiadomości, które mogą podlegać sprostowaniu [8].

Przedmiotem sprostowania mogą być również sugestie czyli informacje, wynikające z danej wypowiedzi w sposób dorozumiany czy pośredni, odnoszące się do faktów.  Sugestie są więc informacjami o faktach, które nie wynikają wprost z materiału prasowego, lecz są w nim zawarte[9].

CZY REDAKTOR NACZELNY MOŻE SKORYGOWAĆ/ZMIENIĆ TREŚĆ SPROSTOWANIA?

Nie. Co do zasady, z art. 32 ust. 5 prawa prasowego wynika zakaz dokonywania przez redaktora naczelnego w tekście nadesłanego sprostowania skrótów oraz innych zmian bez zgody wnioskodawcy. W doktrynie i orzecznictwie uznaje się, że możliwe są jedynie zmiany o charakterze technicznym  (stylistyka, interpunkcja, gramatyka), pominięcie pewnych elementów, wykreślenie pewnych wyrażeń[10].  Ingerencja w tekst sprostowania (lub odpowiedzi) może zniekształcać ich sens i niweczyć intencje autora, dlatego też zakres ewentualnej korekty jest bardzo ograniczony i sprowadza się w istocie do poprawienia błędów ortograficznych czy gramatycznych, usunięcia fragmentów obraźliwych, obelżywych, czy naruszających dobra osobiste innej osoby.

CZY SPROSTOWANIE MOŻE BYĆ KIEROWANE DO PORTALI INFORMACYJNYCH, KTÓRE NIE SĄ ZAREJESTROWANYM TYTUŁEM PRASOWYM?

Tak. Jeśli publikacja jest wyłączenie w formie elektronicznej (portal informacyjny) i jednocześnie brak jest rejestracji tytułu prasowego (jak np. nazwa portalu), to fakty te nie niwelują możliwości publikacji sprostowania w trybie prawa prasowego. Zgodnie z orzecznictwem „przepisy ustawy prawo prasowe mają zastosowanie do portali internetowych, przynajmniej tych które regularnie zamieszczają informacje i nie jest przy tym konieczna określona periodyczność modyfikacji całego portalu czy nawet jego głównej strony. Decydujące znaczenie ma okoliczność polegająca na ciągłym, stałym modyfikowaniu zamieszczonych na stronie wiadomości przy co najmniej częściowym dodawaniu nowych wiadomości oraz ewentualnym usuwaniu, przesuwaniu na inne miejsce dotychczasowych”[11].

KIEDY REDAKTOR NACZELNY MOŻE ODMÓWIĆ SPROSTOWANIA?

Redaktor naczelny - zgodnie z art. 33 ust. 1 prawa prasowego -  odmawia  sprostowania jeżeli sprostowanie:

1) jest nierzeczowe lub nie odnosi się do faktów;
2) zostało nadane lub złożone po upływie terminu 21 dni lub nie zostało podpisane;
3) nie odpowiada wymaganiom określonym w art. 31a ust. 4-7 pr.pr.  (brak podpisu, brak imienia i nazwiska/nazwy, brak adresu, przekroczona objętość lub czas antenowy, sporządzenie w innym języku niż polski lub niż język, którym opublikowano materiał prasowy)
4) zawiera treść karalną;
5) podważa fakty stwierdzone prawomocnym orzeczeniem dotyczącym osoby dochodzącej publikacji sprostowania.

Dodatkowo art. 33 ust. 2 prawa prasowego wskazuje przesłanki fakultatywnej odmowy publikacji sprostowania tj. jeżeli sprostowanie:

1) odnosi się do wiadomości poprzednio sprostowanej;
2) jest wystosowane przez osobę, której nie dotyczą fakty przytoczone w prostowanym materiale (ani jego następcy prawnego lub rodziny uprawnionego)
3) zawiera sformułowania powszechnie uznawane za wulgarne lub obelżywe.

Uwaga!

W niektórych sytuacjach redaktor naczelny może zaproponować zmodyfikowanie przez wnioskodawcę sprostowania (w celu publikacji zmodyfikowanej wersji). Jeśli wnioskodawca zmodyfikował sprostowanie według wskazań redaktora naczelnego – redaktor ma obowiązek takie sprostowanie opublikować.

W JAKIM CZASIE SPROSTOWANIE POWINNO BYĆ OPUBLIKOWANE I CO ZROBIĆ JEŚLI NIE ZOSTAŁO OPUBLIKOWANE?

O ile strony (tj. osoba zainteresowana i redaktor naczelny) nie umówią się inaczej to zgodnie z art.  32 prawa prasowego redaktor naczelny ma obowiązek opublikować sprostowanie:

  • w elektronicznej formie dziennika lub czasopisma, w której zamieszczono materiał prasowy będący przedmiotem sprostowania - w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania sprostowania;
  • w dzienniku - w najbliższym przygotowywanym do druku numerze, a w przypadku braku możliwości technicznych w numerze następnym, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania sprostowania;
  • w czasopiśmie - w najbliższym od dnia otrzymania sprostowania lub następnym po nim przygotowywanym do opublikowania numerze;
  • w innym niż dziennik przekazie za pomocą dźwięku lub obrazu i dźwięku - w najbliższym analogicznym przekazie.

Przy czym – jak precyzuje art. 32 ust. 4 prawa prasowego, jeśli możliwy termin opublikowania sprostowania przekracza 6 miesięcy, na żądanie wnioskodawcy sprostowanie należy dodatkowo opublikować w ciągu miesiąca od dnia otrzymania sprostowania w odpowiednim ze względu na krąg odbiorców dzienniku. Koszty publikacji pokrywa wydawca prasy, w której ukazał się materiał prasowy będący przedmiotem sprostowania.

Jeśli redaktor naczelny nie opublikował sprostowania (lub/i gdy nie przesłał również odmowy publikacji) osoba opisana w materiale może wystąpić z pozwem o opublikowanie sprostowania. Pozew składa się do Sądu Okręgowego. Sąd bada przesłanki formalne i zgodnie z prawem prasowym winien wydać wyrok w ciągu 30 dni od dnia złożenia pozwu.

W celu obrony swoich interesów możesz skorzystać z pomocy pełnomocnika, czyli adwokata lub radcy prawnego. Listę pełnomocników znajdziesz na stronie www.obroncy.org.

[1] Szerzej o funkcji sprostowania: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19.11.2014, VI ACa 789/14 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Apelacyjny w Warszawie z 2014-11-19; VI ACa 356/15 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Apelacyjny w Warszawie z 2015-05-28, uchwała 7 sędziów SN z dnia 18 lutego 2005 r.
[2] wyrok SA w Białymstoku z 19 października 1995 r., I ACr 227/95
[3] wyrok SN z 28 września 2000 r., V KKN 171/98, OSNKW 2001, nr 3–4, poz. 31
[4] tak wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia z dnia 14 czerwca 2017, VI ACa 168/16
[5] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, z dnia 11 lutego 2021 r., I ACa 2/21
[6] tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, z dnia 24 maja 2018, I ACa 89/18
[7] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2019 r., I CSK 24/19
[8] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r. I ACa 48/21
[9] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2020 r. V ACa 169/20
[10] tak m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2008 r., III CZP 79/08, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., I  CSK 151/09
[11] wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 15 maja 2019 r., I ACa 763/18,

PRAWO KARNE - ZNIEWAŻENIE, ZNIESŁAWIENIE, NARUSZENIE NIETYKALNOŚCI CIELESNEJ

Opracowane pod red. r. pr. dr. Radosława L. Kwaśnickiego, Prezesa Zarządu Kancelarii RKKW – KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy Radcowie Prawni i Adwokaci spółka partnerska oraz r. pr. Anety Pankowskiej, Partnera w Kancelarii RKKW – KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy Radcowie Prawni i Adwokaci spółka partnerska

  1. CO TO JEST ZNIESŁAWIENIE?

Zgodnie z art. 212 Kodeksu karnego, zniesławieniem jest pomówienie określonego podmiotu o takie postępowanie lub właściwości, które mogą te podmioty poniżyć w oczach opinii publicznej lub narazić je na utratę zaufania potrzebnego dla wykonywanego zawodu, posiadanego stanowiska lub prowadzonej działalności.

Zniesławiająca wypowiedź (pisemna lub ustna) musi odnosić się do:

  • postępowania, czyli określonego zachowania pokrzywdzonego; lub
  • właściwości, czyli zindywidualizowanych cech pokrzywdzonego stawiających pokrzywdzonego w niekorzystnym świetle bądź narażających go na utratę potrzebnego zaufania.

Należy pamiętać, że zniesławiające mogą być także zarzuty stanowiące podejrzenie
lub powtarzanie pogłoski, która rzeczywiście krąży bądź została umyślnie zmyślona przez pomawiającego. Karalne jest samo stworzenie prawdopodobieństwa, że poniżenie może nastąpić. Pomawiający nie musi być źródłem zniesławiających wiadomości –
od odpowiedzialności nie wyłącza go powielenie cudzej informacji.

Przykłady:

§ bezpodstawne oskarżenie kogoś o popełnienie przestępstwa;
§ bezpodstawne oskarżenie kogoś o prowadzenie niemoralnego trybu życia;
§ bezpodstawne twierdzenia o braku kompetencji zawodowych do pełnienia danego stanowiska;
§ bezpodstawne posądzenie o bycie alkoholikiem czy narkomanem;
§ przedstawienie kogoś w sposób karykaturalny.

  1. CZYM JEST ZNIEWAGA?

Przestępstwo zniewagi zostało opisane w art. 216 Kodeksu Karnego. Istotą tego przestępstwa jest okazanie pogardy i uwłaczanie godności drugiego człowieka przy naruszeniu przyjętych standardów społecznych i kulturowych.

Są to wszelkie zachowania skierowane w godność danej osoby, obelżywe lub ośmieszające, powszechnie uznane za obelżywe w społeczeństwie lub w danym regionie, wyrażające pogardę dla człowieka[1]. Jest to jednak coś więcej niż tylko lekceważenie i okazanie braku szacunku np. poprzez brak reakcji na powitanie.

Zniewaga musi dotyczyć konkretnej osoby, tzn. osoba znieważana musi wiedzieć,
że przestępne zachowanie jest w nią skierowane. Dla zaistnienia przestępstwa znieważenia bez znaczenia jest czy pokrzywdzony rzeczywiście poczuł się urażony, istotnym jest dopuszczenie się czynu przestępczego.

Przykłady:

§ nazwanie drugiej osoby np. świnią, idiotą, chamem, bydlakiem, łajdakiem, menelem, ścierwem, debilem, bandytą, matołem;
§ nazwanie funkcjonariusza Policji „kryminalistą”[2];
§ użycie określenia „rzeźnik” w stosunku do lekarza chirurga;
§ zniewaga może przybrać także formę gestu np. pokazanie języka, pokazanie środkowego palca.

W przypadku zniewagi informacja na temat pokrzywdzonego nie musi trafić do szerokiego, bliżej nieokreślonego kręgu osób. Istotne są jednak normy przyjęte w danym środowisku, w którym sprawca podjął działanie. Może się okazać, że dopiero w określonym kręgu towarzyskim wypowiedź zostanie uznana za znieważającą.

  1. ZNIEWAŻENIE FUNKCJONARIUSZA PUBLICZNEGO

Jako czyn zabroniony zbliżony, „specjalny”, wobec przestępstwa znieważenia, wyróżnia się znieważenie funkcjonariusza publicznego (art. 226 Kodeksu karnego). Do zniewagi funkcjonariusza może dojść podczas i w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych lub w stosunku do osoby przybranej mu do pomocy. Za znieważenie funkcjonariusza na służbie kara należy się niezależnie od tego, czy do przestępstwa doszło publicznie, czy bez świadków.[3] Jest to jedno z przestępstw przeciwko działalności instytucji państwowych i samorządowych.

Kim jest funkcjonariusz publiczny?

Definicję znajdziemy w art. 115 § 13 Kodeksu karnego, w ramach której wyróżniamy następujące podmioty:

Prezydent
Rzeczypospolitej Polskiej
poseł, senator, radny poseł do Parlamentu Europejskiego
sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego,
notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca,
osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy
osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe

osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej

funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego (np. funkcjonariusz Policji) albo funkcjonariusz Służby Więziennej osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie

pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe

Kim jest „osoba przybrana do pomocy”?

Osoba przybrana do pomocy to każda osoba, która faktycznie pomaga funkcjonariuszowi wykonywać jego obowiązki służbowe albo jest do tego prawnie zobowiązana. Wystarczy,
że funkcjonariusz zaakceptuje udzielaną pomoc (nawet jeśli zrobi to w sposób dorozumiany).

Kiedy dojdzie do znieważenia funkcjonariusza publicznego?

Obowiązki służbowe to wszelka działalność podjęta przez funkcjonariusza publicznego
z nakazu (konieczności) wynikającego z jego służby[4].
Wykonywane czynności muszą formalnie należeć do jego zakresu działania, w oderwaniu od oceny, czy są one słuszne czy też nie.

Karalne są takie wypowiedzi, które zmierzają do pozbawienia funkcjonariuszy publicznych autorytetu i poniżenia w opinii publicznej. Nie jest konieczne publiczne działanie sprawcy[5].

Przykłady:

§ nazwanie funkcjonariuszy Policji “policyjnym psem”, “śmieciem w mundurze”,
np. podczas realizowania zadań w ramach patrolu w miejscach publicznych (ulica, sklep) czy w mieszkaniu sprawcy, do którego funkcjonariusze zostali wezwani z uwagi na zakłócanie spokoju.

Co grozi za znieważenie funkcjonariusza publicznego?

Przestępstwo to zagrożone jest karą grzywny, ograniczenia wolności, a nawet karą pozbawienia wolności do roku.

  1. CO GROZI ZA ZNIESŁAWIENIE I ZNIEWAŻENIE?

W przypadku zniesławienia oraz zniewagi sąd może orzec karę grzywny albo ograniczenia wolności.

Jeśli zniesławienia czy zniewagi dokonano za pomocą środków masowego komunikowania (np. w postaci pomawiających komentarzy w Internecie, w prasie, w radiu czy w telewizji) wymiar kary ulega zaostrzeniu – sprawcy grozi także kara pozbawienia wolności do roku.

Ponadto w przypadku zniesławienia sąd skazując sprawcę może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego. W przypadku zniewagi, nawiązka również może zostać orzeczona na rzecz pokrzywdzonego, jednak tylko wtedy gdy do naruszenia doszło za pomocą środków masowego komunikowania.

  1. OCENA CHARAKTERU NARUSZENIA

Każdorazowo należy dokonać obiektywnej oceny sytuacji, w oderwaniu od odczuć osoby zniesławiającej lub zniesławionej.

Zasięg oddziaływania zniesławienia czy znieważenia za pomocą środków masowego komunikowania jest niewątpliwie duży. Rozmiar szkody wywołanej poprzez tego rodzaju pomówienie jest często dla pokrzywdzonego znaczny i w gruncie rzeczy – nieodwracalny.
Jeśli nawet odbiorcy dowiedzą się, że dana informacja była fałszywa, to i tak często opierają na niej swoje myślenie oraz kształtują oceny – w szczególności dotyczące osób pełniących funkcje publiczne[6]. Ocena charakteru wypowiedzi umieszczonej na stronie internetowej, jako wypełniającej znamiona przestępstwa zniewagi lub zniesławienia, może być jednak dokonana wyłącznie w drodze dokładnej analizy treści tej wypowiedzi. Nie tylko dosłowna treść wypowiedzi wpływa na jej ocenę karno-prawną, ale w równym stopniu znaczenie mają okoliczności i miejsce jej sformułowania, jak również wcześniejsze zachowanie pokrzywdzonego tą wypowiedzią oraz treść i sposób wyrażenia przez niego określonych opinii[7].

  1. KIEDY SPRAWCA NIE PONIESIE ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA ZNIESŁAWIENIE?

Dla oceny, czy wypowiedź krytyczna mieści się w granicach chronionych zasadą wolności wypowiedzi konieczne jest uprzednie zakwalifikowanie jej jako wypowiedzi o faktach lub wypowiedzi ocennej (opinii).

Prawdziwość twierdzeń

Wypowiedzi o faktach mogą podlegać weryfikacji z punktu widzenia kryterium prawdy
i fałszu. Są one dozwolone jeśli są prawdziwe, a forma ich przedstawienia nie jest obraźliwa czy poniżająca. Ponadto przestępstwo zniesławienia nie występuje jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy.

Dozwolona krytyka

Krytyka czyjegoś postępowania, zapatrywań czy działalności nie powinna przekraczać granic potrzebnych do osiągnięcia celu, jakiemu służy w społeczeństwie (pogłębianie wiedzy, świadomości społecznej). Niewłaściwe postępowanie określonych osób, podlegające krytycznej ocenie, musi wykazywać cechy rzetelności oraz staranności.

Przykładowo, należy stronić od wyzwisk czy nieuzasadnionego przypisywania cech, których dana osoba nie posiada. Przedstawienie ujemnej opinii w sposób złośliwy, tendencyjny,
w niedopuszczalnej formie wykracza poza granice ochrony i stanowi czyn zabroniony[8].

Ważny interes publiczny

Publiczne podnoszenie lub rozgłaszanie prawdziwego zarzutu również nie jest przestępstwem jeśli służy obronie społecznie uzasadnionego interesu.

  1. KIEDY SPRAWCA NIE PONIESIE ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA ZNIEWAGĘ?

Orzekanie na korzyść sprawcy może wystąpić w sytuacji, gdy zniewagę wywołało wyzywające zachowanie osoby pokrzywdzonej np. słowne zaczepki albo jeżeli odpowiedziała ona naruszeniem nietykalności cielesnej np. szarpanie, popychanie lub zniewagą wzajemną. Słowne zaczepki ze strony osoby znieważonej, jak np. przedrzeźnianie, nie są prawnie chronione.

  1. NA CZYM POLEGA NARUSZENIE NIETYKALNOŚCI CIELESNEJ?

Przestępstwo to zostało wskazane w art. 217 Kodeksu karnego i ogólnie rzecz ujmując jest to atak na prawo do zachowania integralności osobistej. Są to zatem wszelkie czynności oddziałujące na ciało innej osoby, które nie są przez nią akceptowane[9], przy czym naruszenie nie musi łączyć się z powstaniem obrażeń, ale musi mieć wymiar fizyczny[10].

Przykłady:

§ uderzenie czy popchnięcie innego człowieka;
§ oplucie;
§ szarpanie, ciągnięcie za włosy;
§ strącenie okularów;
§ polewanie wodą;
§ oblanie farbą;
§ rozpylenie gazu.

  1. NARUSZENIE NIETYKALNOŚCI CIELESNEJ FUNKCJONARIUSZA PUBLICZNEGO

Podobnie jak w przypadku znieważenia funkcjonariusza publicznego, naruszenie nietykalności musi wystąpić podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych lub może być skierowane wobec osoby „przybranej mu do pomocy”.

Przykłady:

§ analogicznie jak przy naruszeniu nietykalności cielesnej osoby cywilnej,
w tym np. uderzenie, oplucie, szarpanie funkcjonariusza podczas realizowania jego zadań w ramach patrolu w miejscach publicznych (ulica, sklep).

Co grozi za naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego?

Sąd może skazać sprawcę na grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do lat 3. Przy wyrokowaniu uwzględnia się zachowanie pokrzywdzonego i jego ewentualne „przyczynienie się” do zaistnienia czynu zabronionego sprawcy, np. sytuację w której naruszenie nietykalności cielesnej wywołało niewłaściwe zachowanie się samego funkcjonariusza lub osoby do pomocy mu przybranej.

  • SPOSOBY OBRONY W POSTĘPOWANIU KARNYM

W celu obrony swoich interesów możesz skorzystać z pomocy pełnomocnika, czyli adwokata lub radcy prawnego. Listę pełnomocników znajdziesz na stronie www.obroncy.org.

Przestępstwa – pomówienie, zniewaga oraz naruszenie nietykalności cielesnej –
są przestępstwami prywatnoskargowymi. Tylko od Twojej inicjatywy zależy, czy sprawca przestępstwa zostanie ukarany.

Jako pokrzywdzony masz dwie możliwości:

  • Możesz wnieść do sądu prywatny akt oskarżenia[11]. Akt oskarżenia powinien zawierać: dane oskarżonego, czyn, którego popełnienie mu zarzucasz oraz dowody, które będziesz chciał wykorzystać w sprawie np. nagranie z kamer, oświadczenia świadków, wydruki sms, itp.
  • Możesz złożyć ustną lub pisemną skargę za pośrednictwem Policji[12]. Ta forma ma szczególne znaczenie w przypadku przestępstw popełnionych w Internecie, gdy sprawca nie jest nam znany, np. gdy ktoś posługuje się nickiem. W takim przypadku, Policja zabezpieczy dowody przestępstwa, w tym powinna ustalić adres IP komputera, przy pomocą którego dokonano obraźliwego wpisu. Prawo do swobodnej, anonimowej wypowiedzi, nie chroni osób, które naruszają prawa innych osób.
    W sieci nikt nie jest i nie może być anonimowy[13].

 

  • PRZED ZŁOŻENIEM PISMA – ZABEZPIECZ DOWODY!

Przed podjęciem jakichkolwiek czynności związanych ze znieważeniem lub zniesławieniem konieczne jest zgromadzenie dowodów. Nie zapomnij o świadkach zdarzenia. Postaraj się ustalić osoby, które były świadkiem naruszenia i pozyskaj od nich najpotrzebniejsze dane (imię i nazwisko czy numer telefonu). Sprawdź czy w okolicy nie są umiejscowione kamery, które mogły zarejestrować zdarzenia. Wszystko to ułatwi ustalenie sprawcy i pozwoli sprawniej przeprowadzić postępowanie

W przypadku naruszeń dokonanych w Internecie zabezpieczyć należy wszystkie niezgodne
z prawem treści
, niezależnie od tego jaką formę przyjmują (np. artykuły, komentarze, posty na mediach społecznościowych, zdjęcia, „memy”, filmy czy nagrania dźwiękowe).

Z zabezpieczeniem dowodu nie należy zwlekać. Autorzy zamieszczanych treści mają zwykle możliwość samodzielnego ich usuwania oraz modyfikowania. Bez odpowiednich dowodów, trudno będzie udowodnić, że do naruszenia faktycznie doszło.

W jaki sposób można samodzielnie zabezpieczyć informacje umieszczone na stronie internetowej?

Przepisy nie przewidują obowiązku notarialnego poświadczania treści stron internetowych. Każda osoba może samodzielnie zabezpieczyć dowody naruszenia prawa w Internecie.
W celu zapewnienia maksymalnej wiarygodności gromadzonym i przedstawianym przez siebie dowodom, warto zadbać o ich właściwą formę.

Obecnie istnieje wiele metod na zachowanie treści strony internetowej. Wśród nich wymienić należy „wydruk” strony do pliku .pdf, wykonanie zrzutu ekranu oraz zarchiwizowanie na specjalnym portalu. Każde z rozwiązań ma pewne zalety i wady.

W przypadku „wydruku” strony do pliku .pdf wykorzystywana jest przeglądarka internetowa. Korzystając z tej metody użytkownik dysponuje opcjami, pozwalającymi na właściwe dostosowanie „wydruku”. Przykładowo w prosty sposób może umieścić na dokumencie adres strony oraz datę jej zapisu (opcja wydruku nagłówka i stopki).

Zrzut ekranu polega natomiast na zapisaniu treści wyświetlanej na monitorze komputera (tzw. Print Screen). Upraszcza to zachowywanie strony, ale jednocześnie pozbawia wszelkich opcji dostosowywania zrzutu do potrzeb użytkownika.

Niezależnie od przyjętej metody, ważne jest aby na zachowanej stronie internetowej utrwalone zostały:

  • Pełny adres strony internetowej;
  • Data wykonania „wydruku” lub zrzutu ekranu;
  • Pełna treść informacji naruszającej prawo (tj. cały materiał prasowy, komentarz, post w mediach społecznościowych itp.);
  • W przypadku multimediów – także sama strona na której zostały umieszczone (kontekst);
  • Dane pozwalające na identyfikację autora naruszającej prawo treści (imię i nazwisko lub pseudonim).

Czy konieczne jest zabezpieczenie filmów lub nagrań dźwiękowych zamieszczonych na stronie internetowej?

Zabezpieczenie filmów lub nagrań powinno odbywać się w dwóch etapach. Po pierwsze utrwalić należy stronę internetową, na której multimedia zostały zamieszczone. Odrębnie zapisany powinien zostać również sam film lub nagranie. W ostateczności multimedia można utrwalić np. za pomocą nagrania wykonanego telefonem komórkowym.

  • PAMIĘTAJ, ŻE MASZ OGRANICZONY CZAS

Przedawnienie karalności

Wskazane czynności musisz podjąć przed upływem roku od czasu, gdy dowiedziałeś się o osobie sprawcy przestępstwa. Bez względu jednak na ten termin, karalność przestępstwa prywatnoskargowego ustaje z upływem 3 lat od jego popełnienia.

Dane naruszycieli internetowych mogą zostać usunięte

Należy mieć na uwadze, że dane odbiorców usług telekomunikacyjnych są przechowywane lub przetwarzane przez okres 12 miesięcy przez administratora (art. 108a ust. 1 pkt 2 Prawa telekomunikacyjnego). Po upływie roku administrator dane te usunie, chyba, że zostanie poinformowany o przypadku naruszenia, a w sprawie będzie toczyło się postępowanie karne.

[1] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26.02.2018 r., sygn. akt VI ACa 1576/16.
[2] Wyrok Sądu Najwyższego z 12.04.2011 r., sygn. akt V K 63/11.
[3] Uchwała Sądu Najwyższego z 20.06.2012 r., sygn. akt I KZP 8/12.
[4] Wyrok Sądu Najwyższego z 25.08.2020 r., sygn. akt V KK 136/19.
[5] Uchwała Sądu Najwyższego z 20.06.2012 r., sygn. akt I KZP 8/12.
[6] J. Raglewski, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 07.05.2008 r., sygn. akt III KK 234/07; J. Potulski, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 07.05.2008 r., sygn. akt III KK 234/07.
[7] Postanowienie Sądu Najwyższego z 24.10.2017 r., sygn. akt V K 278/12.
[8] Postanowienie Sądu Najwyższego z 01.07.2009, sygn. akt III KK 52/09.
[9] Wyrok Sądu Najwyższego z 23.05.2019 r., sygn. akt III KK 110/18.
[10] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 09.08.2012 r., sygn. akt II AKa 137/12.
[11] Opłata od prywatnego aktu oskarżenia wynosi 300 zł, pod pewnymi warunkami możliwe jest zwolnienie z tej opłaty.
[12] Podstawą złożenia skargi jest art. 488 Kodeksu postępowania karnego.
[13] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 03.02.2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1598/09.

PRAWO KARNE - STALKING

Opracowanie:  Adwokat Wiktor Niemiec,  Adwokat Magdalena Mickiewicz

CZYM JEST STALKING? CZY RODZINY FUNKCJONARIUSZY MOGĄ BYĆ OFIARAMI STALKINGU?

W przekonaniu społecznym utrwalił się obraz stalkera Jako niepożądanego apsztyfikanta, który zamęcza swoją wybrankę SMS-ami albo wiadomościami przesyłanymi przez rozmaite komunikatory.

Nic bardziej mylnego. Przestępstwo stalkingu to uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudzające u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia lub prowadzące do istotnego naruszenia jej prywatności.

Nie ma przy tym znaczenie ani status ofiary (np. rodziny funkcjonariuszy służb mundurowych) ani sprawcy (np. aktywiści, pseudo-kibice itp. ). Nie ma także znaczenia czy cel sprawcy był czy nie był społecznie naganny – jeśli tylko sprawca dokonuje uporczywego nękania może ponieść odpowiedzialność karną.

CZYM JEST NĘKANIE?

Nękanie to wielokrotne, powtarzające się prześladowanie. Ma ono często postać podejmowania przez stalkera rozmaitych czynności, które osobno są legalne, jednak przy ich zsumowaniu stanowią przestępstwo. Należy do nich wysyłanie listów, wiadomości tekstowych, SMS-ów, wykonywanie połączeń telefonicznych, odwiedzanie w miejscu zamieszkania czy w miejscu pracy, niepożądane towarzyszenie pokrzywdzonemu (odprowadzanie do domu, obserwowanie go), przesyłanie niepożądanych prezentów etc.

Działania stalkera mogą również przybrać postać działań takich, które także ujęte osobno będą nielegalne jak np. grożenie, włamywanie się do skrzynki na listy albo skrzynki e-mail czy nawet do mieszkania (np. celem zostawienia jakiegoś przedmiotu lub wiadomości).

Stalker może w taki sposób niepokoić nie tylko pokrzywdzonego ale również jego osoby najbliższe.

Stalking ma charakter przestępstwa wieloczynowego, na które składają się liczne działania sprawcy, często należące do rożnych kategorii.

Przykłady stalkingu

§  Wysyłanie wiadomości SMS/ MMS na telefon prywatny/służbowy pokrzywdzonego
§  Wysyłanie wiadomości e-mail na adresy prywatne/służbowe pokrzywdzonego
§  Dokonywanie nieprawdziwych wpisów na temat pokrzywdzonego na różnych internetowych forach społecznościowych (wpisów, które z uwagi na okoliczności wprowadzają poczucie zagrożenia lub/i naruszają prywatność pokrzywdzonego)

Czym jest uporczywość?

Uporczywość to zachowania które mają charakter długotrwały. O Świadczyć o niej może z jednej strony szczególne nastawienie psychiczne stalkera, polegające na nieustępliwości, uporze.

Warto zatem zażądać od sralkera zaniechania naruszeń prawa tj. zaprzestania komunikacji lub innych uciążliwych zachowań, żeby nie mógł później tłumaczyć swojego zachowania tym, że pokrzywdzony je akceptował.

Nie można przy tym grozić ściganiem karnym ani dyscyplinarnym. Dlatego należy zadbać o to, żeby takie żądanie nie zawierało ostrzeżenia, które może być potraktowane jako groźba bezprawna.

CZY KAŻDE UPORCZYWE NĘKANIE PODLEGA KARZE?

Nie. Karze podlega tylko takie uporczywe nękanie, które powoduje uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia lub prowadzi do istotnego naruszenia prywatności pokrzywdzonego. Oznacza to, że obok działań stalkera godzących w tzw. dobro chronione, potrzebny jest skutek w co najmniej jednej z 4 przedstawionych wyżej postaci.

CZY MOŻLIWY JEST STALKING JEDYNIE POPRZEZ WPISY W INTERNECIE - BEZ OSOBISTEGO KONTAKTU SPRAWCA-OFIARA?

Tak, w dobie cyfrowej możliwy jest stalking, który opiera się na uporczywym nękaniu ofiary w Internecie. W jednym z wyroków Sąd uznał że „zachowanie sprawcze może być podjęte w sieci internetowej (a zatem nie tylko w korespondencji adresowanej do pokrzywdzonego czy podczas bezpośredniej z nim styczności oskarżonego), jednakże musi ono wyczerpywać wszystkie znamiona przestępstwa z art. 190a § 1 kodeksu karnego. Oznacza to po pierwsze, że zachowanie sprawcy musi mieścić się w katalogu "uporczywego nękania", po drugie być nakierowane na osobę pokrzywdzonego i po trzecie wywoływać skutek w postaci wzbudzenia u pokrzywdzonego uzasadnionego okolicznościami poczucia zagrożenia lub istotnego naruszenia jego prywatności”[1].

KTO MOŻE POPEŁNIĆ TAKIE PRZESTĘPSTWO?

Jest to tzw. przestępstwo powszechne a więc popełnić je może każdy.

JAKA JEST ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA ZA PRZESTĘPSTWO STALKINGU?

Przestępstwo stalkingu można popełnić w 2 typach. Za popełnienie czynu w typie podstawowym ustawodawca przewidział karę pozbawienia wolności od 6 mies. do 8 lat. Natomiast w typie kwalifikowanym, tj. gdy następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, czyn zagrożony jest karą od 2 lat do 8 lat pozbawienia wolności.

Ponadto sąd może orzec środki karne lub kompensacyjne, m.in. w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonego, kontaktowania się z nim, nawiązkę lub obowiązek naprawienia szkody.

GDZIE SZUKAĆ POMOCY?

W celu obrony swoich interesów możesz skorzystać z pomocy pełnomocnika, czyli adwokata lub radcy prawnego. Listę pełnomocników znajdziesz na stronie www.obroncy.org.

W pierwszej kolejności należy zgłosić się do placówki policji albo prokuratury. Można złożyć ustne zawiadomienie o przestępstwie, opisując do protokołu funkcjonariuszowi zdarzenia, które miały miejsce – niestety ten wariant może wymagać nawet kilkugodzinnego oczekiwania na przyjęcie zgłoszenia. Można również złożyć pisemne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Takie pismo należy zaadresować do placówki policji albo prokuratury, wskazać w nim swoje dane osobowe, adres i adres skrzynki e-mail, można również wskazać numer telefonu kontaktowego, co przyspieszy komunikację z organami postępowania przygotowawczego.

Czy sprawca będzie mnie nękał do końca postępowania?

Nie. W toku postępowania organ postępowania przygotowawczego (prokurator, policja) może orzec  o zastosowaniu środków zapobiegawczych, w tym również orzec zakaz kontaktowania się podejrzanego z pokrzywdzonym lub innymi osobami, zakaz zbliżania się do nich na określona odległość a także w inny sposób ograniczyć swobody domniemanego stalkera.

W skrajnych przypadkach sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie.

Na postanowienie w przedmiocie zastosowania środków zapobiegawczych służy zażalenie.

Najważniejsze przepisy.

art. 190a § 1 i 3 kk, art. 39 pkt 2b i 2e kk, art. 115 § 11 kk,
art. 249 kpk, art. 251 kpk, art. 252 kpk, art. 275 kpk, art. 275a kpk.

PRAWO CYWILNE - NARUSZENIE DÓBR OSOBISTYCH

Opracowanie: Adwokat Joanna Modrzewska, Radca prawny Jerzy Pasieka

CZYM SĄ DOBRA OSOBISTE I KOMU PRZYSŁUGUJĄ?

W prawie polskim nie występuje legalna definicja dóbr osobistych. Ich katalog został wskazany w art. 23 kodesku cywilnego, jednak ma on charakter otwarty. Dobra osobiste przysługują każdej osobie fizycznej. Odnoszą się one tym samym do każdego funkcjonariusza publicznego: policjantów, żołnierzy, funkcjonariuszy straży granicznej.

Art. 23 Kodeksu cywilnego

Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Dobra osobiste są definiowane na różne sposoby w literaturze prawniczej. Najczęściej wskazuje się, że to powszechnie uznane w społeczeństwie wartości niemajątkowe związane ściśle z osobą człowieka i będące przejawami godności osoby ludzkiej, obejmujące przede wszystkim integralność fizyczną i psychiczną oraz indywidualność człowieka.

Katalog dóbr osobistych jest otwarty i stale się powiększa. Do dóbr osobistych, niewymienionych w art. 23 kodeksu cywilnego, należy np. prywatność, tożsamość narodowa, uczucia religijne itp.

Dobra osobiste skuteczne są względem wszystkich – w praktyce oznacza to, że każdy ma obowiązek powstrzymania się od takich działań, które naruszają dobra osobiste innych osób. Warto wskazać, że dobra osobiste mają charakter niemajątkowy i są niezbywalne.

W JAKI SPOSÓB DOBRE IMIĘ FUNKCJONARIUSZA MOŻE BYĆ NARUSZONE?

Dobre imię (rozumiane również jako renoma, reputacja, wiarygodność) jest szerokim pojęciem i możne obejmować wszystkie dziedziny życia człowieka (życie prywatne, zawodowe, społeczne).

Naruszenie dobrego imienia może nastąpić poprzez:

  • pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym lub/i rodzinnym
  • zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym

które poniżają daną osobę w oczach w opinii publicznej albo narażają na utratę zaufania potrzebnego dla danego zawodu, stanowiska lub rodzaju działalności.[1]

Naruszenie dobrego imienia może mieć miejsce w każdym środku masowego komunikowania i może przybierać różne formy (pismo, rysunek, obraz, gest).

CZY NAZWANIE POLSKICH FUNKCJONARIUSZY „MORDERCAMI”, BEZ WYMIENIENIA KONKRETNYCH NAZWISK, NARUSZA DOBRA OSOBISTE ŻOŁNIERZY I CZY KAŻDY ŻOŁNIERZ MOŻE WYSTAPIĆ Z POWÓDZTWEM PRZECIWKO AUTOROWI SŁÓW?

Tak, nazwanie żołnierzy „mordercami” narusza dobra osobiste każdego z żołnierzy – stąd też każdy może występować z pozwem o ochronę dóbr osobistych. Istotny z punktu widzenia przedmiotowej sprawy pozostaje wyrok Sadu Najwyższego[2], który stanowi, że w wypadku działania skierowanego wobec grupy osób, osoba wchodząca w jej skład może domagać się ochrony jej dóbr osobistych, jeżeli okoliczności, w którym to działanie (…) nastąpiło pozwala jego adresatom zidentyfikować tę osobę jako należącą do określonego kręgu podmiotów.

CZY PREZENTOWANIE W MEDIACH DANYCH OSOBOWYCH (IMION, NAZWISK ORAZ ADRESÓW) FUNKCJONARIUSZY STANOWI NARUSZENIE ICH DÓBR OSOBISTYCH

Tak, prezentowanie danych osobowych, w tym adresów prywatnych, funkcjonariuszy stanowi naruszenie dobra osobistego w postaci prawa do prywatności. Niezależnie od odpowiedzialności karnej sprawca może zostać pozwany do sądu. Z powództwem może wystąpić każdy funkcjonariusz, którego dane osobowe (dane adresowe) zostały upublicznione.

W JAKI SPOSÓB MOŻNA REAGOWAĆ NA NARUSZENIE DÓBR OSOBSITYCH

W celu obrony swoich interesów możesz skorzystać z pomocy pełnomocnika, czyli adwokata lub radcy prawnego. Listę pełnomocników znajdziesz na stronie www.obroncy.org.

Środki umożliwiające reakcję na naruszenia dóbr osobistych zostały opisane w art. 24 k.c. Przepis ten stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (§2).

 

Uwaga!

W przypadku gdy dobra osobiste zostały naruszone można żądać§ zaniechania takiego działania w przyszłości
§ przeproszenia (jeśli do naruszenia doszło publicznie – przeproszenie winno być dokonane w tym samym miejscu)
§ zadośćuczynienia
§ odszkodowania

 

Z art. 24 kodeksu cywilnego wynika wprost, że bezprawność zachowania sprawcy jest przesłanką sine qua non stwierdzenia odpowiedzialności z tytułu naruszenia konkretnych dóbr osobistych. O bezprawności decyduje wyłącznie kryterium obiektywne. Okolicznościami wyłączającymi bezprawność działania będą między innymi: zgoda uprawnionego, działanie na podstawie przepisu lub w wykonaniu prawa podmiotowego, działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego[3].

[1] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 18 lutego 2020 r., Sygn. akt V ACa 606/19.
[2] Wyrok Sądu Najwyższego z dn. 26.10.2001 r. V CKN 195/01
[3] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1–44910, Wyd. 10, Warszawa 2020, Legalis.

TOP