Prawo cywilne

Opracowanie: Adwokat Joanna Modrzewska, Radca prawny Jerzy Pasieka

Czym są dobra osobiste i komu przysługują?

W prawie polskim nie występuje legalna definicja dóbr osobistych. Ich katalog został wskazany w art. 23 kodesku cywilnego, jednak ma on charakter otwarty. Dobra osobiste przysługują każdej osobie fizycznej. Odnoszą się one tym samym do każdego funkcjonariusza publicznego: policjantów, żołnierzy, funkcjonariuszy straży granicznej.

Art. 23 Kodeksu cywilnego

Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Dobra osobiste są definiowane na różne sposoby w literaturze prawniczej. Najczęściej wskazuje się, że to powszechnie uznane w społeczeństwie wartości niemajątkowe związane ściśle z osobą człowieka i będące przejawami godności osoby ludzkiej, obejmujące przede wszystkim integralność fizyczną i psychiczną oraz indywidualność człowieka.

Katalog dóbr osobistych jest otwarty i stale się powiększa. Do dóbr osobistych, niewymienionych w art. 23 kodeksu cywilnego, należy np. prywatność, tożsamość narodowa, uczucia religijne itp.

Dobra osobiste skuteczne są względem wszystkich – w praktyce oznacza to, że każdy ma obowiązek powstrzymania się od takich działań, które naruszają dobra osobiste innych osób. Warto wskazać, że dobra osobiste mają charakter niemajątkowy i są niezbywalne.

W JAKI SPOSÓB DOBRE IMIĘ FUNKCJONARIUSZA MOŻE BYĆ NARUSZONE?

Dobre imię (rozumiane również jako renoma, reputacja, wiarygodność) jest szerokim pojęciem i możne obejmować wszystkie dziedziny życia człowieka (życie prywatne, zawodowe, społeczne).

Naruszenie dobrego imienia może nastąpić poprzez:

  • pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym lub/i rodzinnym
  • zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym

które poniżają daną osobę w oczach w opinii publicznej albo narażają na utratę zaufania potrzebnego dla danego zawodu, stanowiska lub rodzaju działalności.[1]

Naruszenie dobrego imienia może mieć miejsce w każdym środku masowego komunikowania i może przybierać różne formy (pismo, rysunek, obraz, gest).

CZY NAZWANIE POLSKICH FUNKCJONARIUSZY „MORDERCAMI”, BEZ WYMIENIENIA KONKRETNYCH NAZWISK, NARUSZA DOBRA OSOBISTE ŻOŁNIERZY I CZY KAŻDY ŻOŁNIERZ MOŻE WYSTAPIĆ Z POWÓDZTWEM PRZECIWKO AUTOROWI SŁÓW?

Tak, nazwanie żołnierzy „mordercami” narusza dobra osobiste każdego z żołnierzy – stąd też każdy może występować z pozwem o ochronę dóbr osobistych. Istotny z punktu widzenia przedmiotowej sprawy pozostaje wyrok Sadu Najwyższego[2], który stanowi, że w wypadku działania skierowanego wobec grupy osób, osoba wchodząca w jej skład może domagać się ochrony jej dóbr osobistych, jeżeli okoliczności, w którym to działanie (…) nastąpiło pozwala jego adresatom zidentyfikować tę osobę jako należącą do określonego kręgu podmiotów.

CZY PREZENTOWANIE W MEDIACH DANYCH OSOBOWYCH (IMION, NAZWISK ORAZ ADRESÓW) FUNKCJONARIUSZY STANOWI NARUSZENIE ICH DÓBR OSOBISTYCH

Tak, prezentowanie danych osobowych, w tym adresów prywatnych, funkcjonariuszy stanowi naruszenie dobra osobistego w postaci prawa do prywatności. Niezależnie od odpowiedzialności karnej sprawca może zostać pozwany do sądu. Z powództwem może wystąpić każdy funkcjonariusz, którego dane osobowe (dane adresowe) zostały upublicznione.

W JAKI SPOSÓB MOŻNA REAGOWAĆ NA NARUSZENIE DÓBR OSOBSITYCH

W celu obrony swoich interesów możesz skorzystać z pomocy pełnomocnika, czyli adwokata lub radcy prawnego. Listę pełnomocników znajdziesz na stronie www.obroncy.org.

Środki umożliwiające reakcję na naruszenia dóbr osobistych zostały opisane w art. 24 k.c. Przepis ten stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (§2).

Uwaga!

W przypadku gdy dobra osobiste zostały naruszone można żądać§ zaniechania takiego działania w przyszłości
§ przeproszenia (jeśli do naruszenia doszło publicznie – przeproszenie winno być dokonane w tym samym miejscu)
§ zadośćuczynienia
§ odszkodowania

 

Z art. 24 kodeksu cywilnego wynika wprost, że bezprawność zachowania sprawcy jest przesłanką sine qua non stwierdzenia odpowiedzialności z tytułu naruszenia konkretnych dóbr osobistych. O bezprawności decyduje wyłącznie kryterium obiektywne. Okolicznościami wyłączającymi bezprawność działania będą między innymi: zgoda uprawnionego, działanie na podstawie przepisu lub w wykonaniu prawa podmiotowego, działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego[3].

[1] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 18 lutego 2020 r., Sygn. akt V ACa 606/19.
[2] Wyrok Sądu Najwyższego z dn. 26.10.2001 r. V CKN 195/01
[3] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1–44910, Wyd. 10, Warszawa 2020, Legalis.

TOP