Prawo karne - stalking

Opracowanie: Adwokat Wiktor Niemiec, Adwokat Magdalena Mickiewicz

CZYM JEST STALKING? CZY RODZINY FUNKCJONARIUSZY MOGĄ BYĆ OFIARAMI STALKINGU?

W przekonaniu społecznym utrwalił się obraz stalkera Jako niepożądanego apsztyfikanta, który zamęcza swoją wybrankę SMS-ami albo wiadomościami przesyłanymi przez rozmaite komunikatory.

Nic bardziej mylnego. Przestępstwo stalkingu to uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudzające u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia lub prowadzące do istotnego naruszenia jej prywatności.

Nie ma przy tym znaczenie ani status ofiary (np. rodziny funkcjonariuszy służb mundurowych) ani sprawcy (np. aktywiści, pseudo-kibice itp. ). Nie ma także znaczenia czy cel sprawcy był czy nie był społecznie naganny – jeśli tylko sprawca dokonuje uporczywego nękania może ponieść odpowiedzialność karną.

CZYM JEST NĘKANIE?

Nękanie to wielokrotne, powtarzające się prześladowanie. Ma ono często postać podejmowania przez stalkera rozmaitych czynności, które osobno są legalne, jednak przy ich zsumowaniu stanowią przestępstwo. Należy do nich wysyłanie listów, wiadomości tekstowych, SMS-ów, wykonywanie połączeń telefonicznych, odwiedzanie w miejscu zamieszkania czy w miejscu pracy, niepożądane towarzyszenie pokrzywdzonemu (odprowadzanie do domu, obserwowanie go), przesyłanie niepożądanych prezentów etc.

Działania stalkera mogą również przybrać postać działań takich, które także ujęte osobno będą nielegalne jak np. grożenie, włamywanie się do skrzynki na listy albo skrzynki e-mail czy nawet do mieszkania (np. celem zostawienia jakiegoś przedmiotu lub wiadomości).

Stalker może w taki sposób niepokoić nie tylko pokrzywdzonego ale również jego osoby najbliższe.

Stalking ma charakter przestępstwa wieloczynowego, na które składają się liczne działania sprawcy, często należące do rożnych kategorii.

Przykłady stalkingu

  • Wysyłanie wiadomości SMS/ MMS na telefon prywatny/służbowy pokrzywdzonego
  • Wysyłanie wiadomości e-mail na adresy prywatne/służbowe pokrzywdzonego
  • Dokonywanie nieprawdziwych wpisów na temat pokrzywdzonego na różnych internetowych forach społecznościowych (wpisów, które z uwagi na okoliczności wprowadzają poczucie zagrożenia lub/i naruszają prywatność pokrzywdzonego)

Czym jest uporczywość?

Uporczywość to zachowania które mają charakter długotrwały. O Świadczyć o niej może z jednej strony szczególne nastawienie psychiczne stalkera, polegające na nieustępliwości, uporze.

Warto zatem zażądać od stalkera zaniechania naruszeń prawa tj. zaprzestania komunikacji lub innych uciążliwych zachowań, żeby nie mógł później tłumaczyć swojego zachowania tym, że pokrzywdzony je akceptował.

Nie można przy tym grozić ściganiem karnym ani dyscyplinarnym. Dlatego należy zadbać o to, żeby takie żądanie nie zawierało ostrzeżenia, które może być potraktowane jako groźba bezprawna.

Poczucie zagrożenia

Uznaniu danego zachowania za nękanie nie stoi na przeszkodzie fakt, iż nękanie dotyczy funkcjonariusza Straży Granicznej lub żołnierza, którzy co do zasady charakteryzują się silną i odporną psychiką. Poczucie zagrożenia u pokrzywdzonych może wynikać z "nagminnego zachowania" stalkera lub z "obawy prowokacji". Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego “subiektywne odczuwanie zagrożenia przez daną osobę należy konfrontować z wiedzą, doświadczeniem i psychologią reakcji ogółu społeczeństwa, obiektywizować poprzez poczucie zagrożenia w danych okolicznościach, jakie towarzyszyłoby przeciętnemu człowiekowi”.

W tych kategoriach analizowane jest jedno ze znamion przestępstwa z art. 190 a kk, tj. poczucie zagrożenia.

Zwiększeniu poczucia zagrożenia ma służyć także działanie stalkera polegające na bezpośrednim oddziaływaniu na dziecko lub żonę/męża osoby pokrzywdzonej. Ma to na celu wywołanie u niej niepokoju, skrępowania, wywarcie presji czy zademonstrowanie przewagi siły.

Fakt pełnienia służby na granicach Rzeczypospolitej Polskiej i konieczność zachowania wysokich standardów odporności psychicznej, nie powinno prowadzić do obniżenia poziomu osobistej ochrony prawnej żołnierzy i funkcjonariuszy SG.

CZY KAŻDE UPORCZYWE NĘKANIE PODLEGA KARZE?

Nie. Karze podlega tylko takie uporczywe nękanie, które powoduje uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia lub prowadzi do istotnego naruszenia prywatności pokrzywdzonego. Oznacza to, że obok działań stalkera godzących w tzw. dobro chronione, potrzebny jest skutek w co najmniej jednej z 4 przedstawionych wyżej postaci.

CZY MOŻLIWY JEST STALKING JEDYNIE POPRZEZ WPISY W INTERNECIE - BEZ OSOBISTEGO KONTAKTU SPRAWCA-OFIARA?

Tak, w dobie cyfrowej możliwy jest stalking, który opiera się na uporczywym nękaniu ofiary w Internecie. W jednym z wyroków Sąd uznał że „zachowanie sprawcze może być podjęte w sieci internetowej (a zatem nie tylko w korespondencji adresowanej do pokrzywdzonego czy podczas bezpośredniej z nim styczności oskarżonego), jednakże musi ono wyczerpywać wszystkie znamiona przestępstwa z art. 190a § 1 kodeksu karnego. Oznacza to po pierwsze, że zachowanie sprawcy musi mieścić się w katalogu "uporczywego nękania", po drugie być nakierowane na osobę pokrzywdzonego i po trzecie wywoływać skutek w postaci wzbudzenia u pokrzywdzonego uzasadnionego okolicznościami poczucia zagrożenia lub istotnego naruszenia jego prywatności”[1].

KTO MOŻE POPEŁNIĆ TAKIE PRZESTĘPSTWO?

Jest to tzw. przestępstwo powszechne a więc popełnić je może każdy.

JAKA JEST ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA ZA PRZESTĘPSTWO STALKINGU?

Przestępstwo stalkingu można popełnić w 2 typach. Za popełnienie czynu w typie podstawowym ustawodawca przewidział karę pozbawienia wolności od 6 mies. do 8 lat. Natomiast w typie kwalifikowanym, tj. gdy następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, czyn zagrożony jest karą od 2 lat do 8 lat pozbawienia wolności.

Ponadto sąd może orzec środki karne lub kompensacyjne, m.in. w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonego, kontaktowania się z nim, nawiązkę lub obowiązek naprawienia szkody.

Dlaczego ważne jest by złożyć zawiadomienie o popełnionym przestępstwie?

Uporczywe nękanie funkcjonariuszy Straży Granicznej lub żołnierzy, jest o tyle bardziej niebezpieczne, gdyż w konsekwencji może prowadzić do zniechęcenia do służby lub zwyczajnej codziennej aktywności.

Należy mieć na względzie, że jako nękanie mogą być zakwalifikowane wszelkie próby wyrobienia negatywnej opinii środowiskowej o danym człowieku, które jako pojedyncze czyny nie wypełniają znamion przestępstwa zniesławienia.

Dodatkowo znamiona nękania spełnione są gdy:

  1. Zachodzi wielokrotności działań,
  2. Determinacja w działaniu stalkera polegająca na nagrywaniu pokrzywdzonych z bardzo bliskiej odległości, zbliżaniu aparatu do twarzy i sylwetki,
  3. Komentowaniu przez stalkera zachowań pokrzywdzonych, nagrywaniu ze wszystkich dostępnych miejsc, tj. z własnej posesji, ulicy,
  4. Nagrywaniu osób odwiedzających pokrzywdzonych w ich miejscach zamieszkania,
  5. Wykorzystywanie danych osobowych pokrzywdzonych wbrew ich wiedzy,
  6. Braku reakcji stalkera na zdecydowany sprzeciw pokrzywdzonych.

GDZIE SZUKAĆ POMOCY?

W celu obrony swoich interesów możesz skorzystać z pomocy pełnomocnika, czyli adwokata lub radcy prawnego. Listę pełnomocników znajdziesz na stronie www.obroncy.org.

W pierwszej kolejności należy zgłosić się do placówki policji albo prokuratury. Można złożyć ustne zawiadomienie o przestępstwie, opisując do protokołu funkcjonariuszowi zdarzenia, które miały miejsce – niestety ten wariant może wymagać nawet kilkugodzinnego oczekiwania na przyjęcie zgłoszenia. Można również złożyć pisemne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Takie pismo należy zaadresować do placówki policji albo prokuratury, wskazać w nim swoje dane osobowe, adres i adres skrzynki e-mail, można również wskazać numer telefonu kontaktowego, co przyspieszy komunikację z organami postępowania przygotowawczego.

Czy sprawca będzie mnie nękał do końca postępowania?

Nie. W toku postępowania organ postępowania przygotowawczego (prokurator, policja) może orzec o zastosowaniu środków zapobiegawczych, w tym również orzec zakaz kontaktowania się podejrzanego z pokrzywdzonym lub innymi osobami, zakaz zbliżania się do nich na określona odległość a także w inny sposób ograniczyć swobody domniemanego stalkera.

W skrajnych przypadkach sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie.

Na postanowienie w przedmiocie zastosowania środków zapobiegawczych służy zażalenie.

Najważniejsze przepisy.

art. 190a § 1 i 3 kk, art. 39 pkt 2b i 2e kk, art. 115 § 11 kk,
art. 249 kpk, art. 251 kpk, art. 252 kpk, art. 275 kpk, art. 275a kpk.

Orzecznictwo:

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2013 r., III KK 417/13,
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2017 r. IV KK 413/16,
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8 stycznia 2019 r.,II AKa 194/17
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2015 r., V KK 329/15

TOP